Loading

Analiza procesu zmian służb drużyn trakcyjnych w ruchu towarowym w Śląskiej DOKP

inż. Aleksander Pietraś dr inż. Ryszard Zalewski
COBiRTK Katowice

"Trakcja i Wagony" N.2/1981

 

 UKD:629.41:656.2.071.7]:656.2.025.4

W warunkach niedotrzymywania rozkładu jazdy pociągów towarowych zarówno w zakresie punktualności ich, kursowania, jak i w zakresie stałości dobowego planu ich kursowania, kierownictwa poszczególnych lokomotywowni są zmuszone do dostosowania organizacji pracy drużyn trakcyjnych, pracujących w obsłudze ruchu towarowego, do istniejącej realizacji ruchu towarowego. Ponieważ drużyny trakcyjne nie mogą w tych warunkach pracować według wcześniej opracowanych turnusów, to przechodzi się na pracę według sposobu manewrowego (12/24) lub na zapis. Bardzo istotnym elementem takiej organizacji pracy jest proces zmiany służb drużyn trakcyjnych. Od przebiegu tego procesu zależy bowiem w dużym stopniu ciągłość i bezpieczeństwo ruchu pociągów towarowych.
W rejonach kolei państwowych o dużym procencie elektryfikacji sieci kolejowej, jakim jest rejon SDOKP, pociągowe lokomotywy spalinowe są zatrudnione zasadniczo do obsługi trakcyjnej pociągów bocznicowych, zdawczo manewrowych oraz w mniejszym zakresie do obsługi pociągów wewnątrz okręgu w relacjach między rejonami. Najczęściej stosowanym sposobem pracy drużyn trakcyjnych pracujących w tych lokomotywach jest praca według sposobu manewrowego. Zmiana służb odbywa się zatem w dwóch okresach doby.
Na rysunku 1 przedstawiono proces zmiany służb w jednej dobie drużyn trakcyjnych, pracujących według sposobu manewrowego w pociągowych lokomotywach spalinowych. W procesie tym wyróżniono następujące elementy:
- zgłaszanie się drużyn do pracy,
- wyjazd drużyn na podmianę,
- zmiana drużyn na lokomotywie.
Tak więc na rysunku 1 linią cienką przedstawiono intensywność zgłaszania się drużyn do pracy: o godz. 4.50 zgłosiły się 3 drużyny, o 5.30 - 9 drużyn itd. Razem, w ciągu porannej zmiany służb, zgłosiło się do pracy 28 drużyn. Czas trwania zgłoszenia się drużyn do pracy wyniósł 100 minut. Natomiast w ciągu wieczornej zmiany służb do pracy zgłosiło się 29 drużyn, a czas trwania zgłaszania się drużyn do pracy wyniósł 150 minut.
Linią grubszą na rysunku 1 przedstawiono intensywność wyjazdu (wyjścia) drużyn na podmianę: o 5.15 wyjechały 3 drużyny, o 5.45 -9 drużyn itd. Razem wyjechało na podmianę w godzinach porannych 28 drużyn, a czas trwania wyjazdu na podmianę wyniósł 80 minut.Natomiast w godzinach wieczornych czas trwania wyjazdu na podmianę wyniósł 150 minut.

Rys. 1. Realizacja procesu zmiany służb trakcyjnych według sposobu manewrowego na lokomotywie ST44

Linią grubą na rysunku 1 przedstawiono intensywność podmian (zmiano-służb) drużyn trakcyjnych: pierwsza podmiana została zrealizowana o godz. 6.00, 4 podmiany - o 6.30 itd. Czas trwania 28 podmian wyniósł 270 minut, a wieczorem 250 minut.
Oceniając cały proces porannej zmiany służb można dodatkowo obliczyć, że:
1) czas trwania zmiany służb (od chwili zgłoszenia się pierwszej drużyny do pracy do chwili zrealizowania ostatniej podmiany) wyniósł 5 godz. 26 min;
2) pierwsza podmiana po pierwszym zgłoszeniu się drużyny do pracy nastąpiła po upływie 1 godz. 20 min;
3) pierwsza podmiana po pierwszym wyjeździe nastąpiła po upływie 0 godz. 46 min;
4) ostatnia podmiana po ostatnim zgłoszeniu się do pracy nastąpiła po upływie 4 godz.;
5) ostatnia podmiana po ostatnim wyjeździe nastąpiła po upływie 4 godz.
Na podstawie wykresów przedstawionych na rysunku 1 można obliczyć, np. dla zmiany porannej:
- sumę czasów od zgłoszenia się drużyn do pracy do wjazdu na podmianę - 8 godz. 55 min;
- sumę czasów od zgłoszenia się drużyny do podmiany - 50 godz. 05 min;
- sumę czasów od wyjazdu drużyn do podmiany - 41 godz. 10 min.
Średnie wielkości tych czasów wyniosą:
- średni czas oczekiwania 1 drużyny w loko-motywowni - 25 min;
- średni czas od wyjazdu do podmiany (jazda "pasażerem") - 1 godz. 25 min;
- średni czas od zgłoszenia się drużyny do podmiany - 1 godz. 50 min.

Dane te oraz dane dotyczące zmiany wieczorowej są ujęte w tablicy.

L.p Sposób organizacji
pracy drużyn trakcyjnych
Zmiana
służb
Liczba
drużyn
Czas trwania
zmiany służb
Realizacja pierwszej
podmiany po pierwszym
zgł.się do sł.
Realizacja pierwszej
podmiany po pierwszym
wyjeżdzie
Ostatnia podmiana
po ostat.zgłoszeniu się
do służby
Ostatnia podmiana
po ostat.wyjeżdzie
Średni czas
oczekiwania w
lokomotywowni
Sredni czas
od wyjazdu do
podmiany
Średni czas
od zgłoszenia się
drużyny do podmiany
1. Manewrowy,praca
w lokomotywach
spalinowych(rys.1)
poranna 28 5h26' 1h20' 0h46' 4h00' 4h00' 0h25' 1h25' 1h50'
wieczorowa 29 5h10' 1h45' 1h03' 3h00' 2h36' 0h14' 1h10' 1h24'
2. Manewrowy,praca
w lokomotywach
elektrycznych(rys.2)
poranna 35 10h15' 1h00' 0h00' 1h15' 1h00' 0h24' 2h12' 2h36'
wieczorowa 38 13h45' 1h15' 1h00' 2h45' 2h15' 0h29' 2h25' 2h54'
3. Na zapis,praca w
lokomotywach elektrycznych(rys.3)
całodobowa 16 19h25' 2h30' 0h30' 3h15' 2h14' 1h54' 0h36' 2h30'

 

Lokomotywy elektryczne w obsłudze ruchu towarowego zasadniczo są zatrudnione do obsługi pociągów w relacjach między rejonami oraz w relacjach między okręgami. Drużyny obsługujące te lokomotywy mogą pracować według sposobu manewrowego lub na zapis.
Na rysunku 2, podobnie jak na rysunku 1, przedstawiono proces zmiany służb drużyn trakcyjnych pracujących na lokomotywach elektrycznych według sposobu manewrowego. Charakterystyka liczbowa dla tego przykładu jest ujęta w tablicy. Natomiast na rysunku 3 przedstawiono proces zmiany słu?b drużyn trakcyjnych pracujących na lokomotywach elektrycznych na zapis. Charakterystyka liczbowa tego przykładu również ujęta jest w tablicy.
Zmiana służb trakcyjnych pracujących według sposobu manewrowego charakteryzuje się małym, średnim czasem oczekiwania drużyn trakcyjnych w lokomotywowni, co uwidaczniają wyniki przedstawione w tablicy. Dojazd drużyn trakcyjnych do miejsc zmian drużyn odbywa się zasadniczo pociągami. Częstotliwość kursowania pociągów jest właśnie największa w godzinach rannych i popołudniowych. Dlatego też zgłaszające się do pracy drużyny, po uzyskaniu dyspozycji i dokumentów służbowych od razu wyruszają do wyznaczonych miejsc zmiany służb.
Wielkość średniego czasu od wyjazdu do podmiany jest zależna od łatwości dojazdu na miejsce zmiany służb oraz od długości odcinków obsługi trakcyjnej, na których pracują drużyny trakcyjne. Zgodnie z omówioną zasadą przydziału pociągów do obsługi przez poszczególne trakcje, odcinki obsługi trakcyjnej - na których pracują lokomotywy elektryczne powinny być dłuższe od odcinków, na których pracują lokomotywy spalinowe. Musi więc być odpowiednia różnica w średnich czasach od wyjazdu drużyn na podmianę do czasu podmiany drużyn. Różnicę tę potwierdzają również dane z tablicy dla przykładów 1 i 2.

Rys. 2. Realizacja procesu zmiany służb drużyn trakcyjnych wg sposobu manewrowego na lokomotywach elektrycznych

Rys. 3. Realizacja procesu podmian służb drużyn trakcyjnych na zapis na lokomotywie ET21

Zmiana służb drużyn trakcyjnych pracujących według sposobu na zapis, w przedstawionym na rysunku 3 przykładzie, charakteryzuje się bardzo dużym średnim czasem oczekiwania drużyn w lokomotywowni (tabl. poz. 3).
Może to być wynikiem:
- braku trafności w zaplanowaniu momentów zgłoszenia się drużyn do pracy;
- braku możliwości dojazdu drużyn do miejsca zmiany służb, gdyż są okresy doby, w których pociągi pasażerskie nie kursują lub są odwoływane z powodu zamknięć torowych;
- opóźnień w kursowaniu pociągów i innych przyczyn.
Natomiast średni czas od wyjazdu do podmiany jest mały ze względu na dużą liczbę podmian w pobliżu lokomotywowni.Przestrzeganie ustalonego procesu zmiany służb trakcyjnych zatrudnionych w obsłudze ruchu pociągów towarowych jest bardzo ważne ze względu na zapewnienie ciągłości ruchu pociągów towarowych oraz na jego bezpieczeńswto.

Rys. 4 czasy dojazdu na podmianę drużyn trakcyjnych ME Łazy ze stacji Łazy do stacji Katowice Muchowiec bez czasów na dojście do st. Łazy i do lokomotywy na stacji Katowice Muchowiec

 

Niedotrzymywanie rozkładu jazdy pociągów towarowych powoduje to,że zmiany służb drużyn trakcyjnych tylko w niewielu przypadkach odbywają się na stacjach (w lokomotywowniach ) macierzystych.

Mogą więc zdarzyć się przypadki niezrealizowania w odpowiednim czasie zmiany służb i przekroczenia ustawowej liczby godzin pracy drużyny podmiennej,a w konsekwencji niemożności prowadzenia
przez nią pociągu-ze względu na zwiększone prawdopodobieństwo zaistnienia wypadku z powodu zmęczenia drużyny.
Dlatego zmiana drużyn trakcyjnych ,musi być przedmiotem szczególnej troski dyspozytur.W przypadku pracy drużyn według sposobu manewrowego odbywa się w dwóch okresach doby.Należy dążyć
,by masowa zmiana drużyn trakcyjnych nie powodowała w tych okresach stagnacji w ruchu pociągów.Dlatego zmiana służb musi byc przez dyspozyturę bardzo szczegółowo zaplanowana. Drużyny
powinny otrzymać dokładne informacje dokąd i jakim środkiem mają się udać na podmianę.Zainteresowani dyspzytorzy stacyjni i dyżurni ruchu powinni być poinformowani o przypuszczalnym momencie
przybycia drużyny podmiennej.Podmieniane drużyny trakcyjne muszą bezwzględnie oczekiwać na podmianę,chyba,że dyspozytor trakcji postanowi inaczej.O wykonaniu podmian dyspozytury rejonowe
powinny być informowane szczegółowo,a dyspozytury okręgowe ogólnie.
Zaplamowanie i uzgadnianie z zainteresowanymi przebiegu zmian służb drużyn trakcyjnych pracujących według sposobu manewrowego wymaga w tych okresach intensywnej i zgranej pracy
dyspozytur,DRKP i lokomotywowni ,szczególnie dlatego,że w tym czasie następują również zmiany służb dyspozytorów i dyżurnych ruchu.
Przy ciągłej(całodobowej)zmianie służb drużyn trakcyjnych ,praca drużyn jest rozłożona równomierniej.Istotnym problemem jest tu zaplanowanie terminów zgłoszenia się do służby drużyn ,którym
służby muszą być wyznaczone co najmniej z 10-godzinnym wyprzedzeniem (jest to długość najkrótszego wypoczynku w miejscu zamieszkania). Terminy te mogą być np. dostosowane do terminów
odjazdów pociągów ,którymi ewentualnie będą udawały się na podmianę drużyny trakcyjne i które są najbardziej ku temu odpowiednie.Na rysunku 4 pokazano wyznaczone pociągi najdogodniejsze ( w pewnym okresie )na dojazd drużyn trakcyjnych z Łaz do Katowic Muchowca.Są to pociągi :E11,743,1423,E23,E25,E1931,1453,9933,które następnie są skomunikowane z pociągami służbowymi z
Katowic do Katowic Muchowca. Jeżeli drużyna nie wyjedzie na podmianę , np. pociągiem 743, to musi czekać do odjazdu pociągu 1423 i czas dojazdu do stacji Katowice Muchowiec zwiększy się
o ponad godzinę ,a o dwie godziny (jeżeli nie więcej) wzrośnie nieproduktywny czas w czasie pracy obu drużyn trakcyjnych.
Dogodne terminy i środki dojazdu na podmianę, przy ciągłej zmianie służb,powinny być ustalone dla każdej lokomotywowni oraz dla wszystkich przewidywanych ,uzgodnionych przez służbę ruchu
,stacji zmian służb.Powinny być również wyznaczone dogodne terminy i środki powrotu podmienionych drużyn trakcyjnych.
Spełnienie tych warunków zapewni sprawne i szybkie przeprowadzenie zmiany drużyn w lokomotywach obsługujących ruch towarowy.