Loading

Eliminacja nadmiernego hałasu na stanowiskach pracy w ZNTK

mgr inż. Zbigniew Kozaczek
Zjednoczenie ZNTK

 

"Trakcja i Wagony" nr3/1981

 UKD:629.48:628.517.2

Zjawisko nadmiernego hałasu w zakładach pracy nie może być traktowane tylko jako jeden z czynników pogarszających warunki pracy, lecz jako główne niebezpieczeństwo, przed którym należy chronić pracowników.
Tak więc działalność w zakresie likwidacji (ograniczenia) hałasu należy zaliczyć do podstawowych działań technicznych w zakładzie pracy. Zagadnieniom tym w Zjednoczeniu ZNTK poświęcono wiele uwagi i wysiłku. Charakter produkcji, posiadane obiekty i urządzenia produkcyjne, stwarzają poważne zagrożenie dla wielu grup pracowniczych.
Nowe konstrukcje taboru kolejowego mają nie tylko decydujący wpływ na przygotowanie, a następnie rekonstrukcję zaplecza technicznego, wyłaniają one bowiem jednocześnie nowe problemy ograniczenia hałasu. Naprawa nowych środków trakcyjnych przyczynia się do budowy stanowisk o stopniu zagrożenia hałasem dotychczas nie występującym w zakładach.
Rozwiązywanie zagadnień rozwojowych w poszczególnych/ dziedzinach produkcji wymaga odrębnego i specjalistycznego ich traktowania w kontekście zwalczania hałasu.
W Zjednoczeniu ZNTK powoduje to narastanie ilości problemów do rozwiązania. W procesie naprawy taboru kolejowego występuje zjawisko wydzielania stanowisk produkcyjnych i diagnostycznych z punktu widzenia zachowania lub poprawienia warunków pracy. Wymaga to wprowadzenia do dotychczasowych układów I budowlanych nowych rozwiązań konstrukcyjnych. Jednocześnie podstawowe budowle zakładów naprawczych to duże obiekty. Charakter produkcji odbywającej się w tych obiektach stworzył wiele źródeł hałasu, które w wielu wypadkach ulegają sumowaniu. I tak, np. w halach montażowych, w których odbywają się niekiedy próby statyczne jednostek trakcyjnych, rozchodzą się donośne sygnały urządzeń transportowych, obsługi manewrowej, próby i regulacja podzespołów itp. Wprowadzona mechanizacja procesów produkcyjnych i technologicznych powoduje tak wzrost ilości, jak i natężenia hałasu.
Wynika stąd, że istnieje ciągła konieczność modernizacji i rekonstrukcji zakładów. Przy czym podstawowym celem jest osiąganie coraz to lepszych warunków pracy i poprawy warunków akustycznych. Rozpatrywanie tego zagadnienia włączono już w fazę projektowania modernizacji i rekonstrukcji zakładów.

Obowiązujące przepisy i przyjęte kierunki działania w zakresie zwalczania hałasu w resorcie komunikacji

Uchwała Nr 169 Rady Ministrów z 1971 r. oraz Okólnik Ministra Komunikacji Nr 3 z 1971 r. - w sprawie wzmożenia walki z hałasem i wibracjami w zakładach pracy - podniosły w sposób zdecydowany rangę problemu ochrony środowiska. Wymienione akty prawne w sposób wyraźny precyzują zadania i kierunki ich realizacji. Na podstawie tych dokumentów Zjednoczenie ZNTK oraz poszczególne zakłady opracowały programy zwalczania hałasu.

Coraz bardziej powszechna społeczna troska o poprawę warunków pracy i lepszą organizację stanowisk pracy spowodowała podjęcie - przez kierownictwo zakładów -działań zmierzających do szybkiego zlikwidowania zaniedbań występujących w zakresie eliminacji hałasu i wibracji. Realizacja nakreślonych programów przebiegała dość sprawnie. Programy te nie wyeliminowały jednak w sposób zdecydowany wszystkich, ujemnych zjawisk. Można stwierdzić, że sformułowały one podstawowe zadania i uzasadniły potrzebę dalszego działania, jak również określiły tematykę nieodzownych prac projektowych, konstrukcyjnych lub naukowo-badawczych.
Problematyka ograniczenia hałasu - w warunkach różnorodności występujących rodzajów produkcji - w zakładach naprawczych uległa dużemu skomplikowaniu, przez co nie zawsze jest możliwa do rozwiązania bezpośrednio w zakładzie bez uprzedniego przeprowadzenia prób i badań. Podejmowane dalsze programy poprawy traktowano jako konieczność kontynuowania rozpoczętych działań. Stworzono wokół tych spraw odpowiedni klimat ułatwiający osiągnięcie zamierzonych celów.

Ogólna charakterystyka opracowanych i realizowanych programów dotyczyła:
- zmiany profilu naprawy taboru kolejowego
- modernizacji hal produkcyjnych (w zakładach będących w trakcie modernizacji i rekonstrukcji)
- budowy pomieszczeń czyszczenia taboru (śrutownie - likwidacja czyszczenia taboru szczotkami i młotkami o napędzie mechanicznym)
- wytłumienia określonych pomieszczeń (np. stacja sprężarek)
- odpowiedniego fundamentowania maszyn i urządzeń
- wyciszania urządzeń wentylacyjnych
- ekranowania wydzielonych stanowisk pracy
- podnoszenia poziomu utrzymania maszyn i urządzeń
- wyciszania narzędzi o napędzie mechanicznym i pneumatycznym (modernizacja urządzeń w zakładach)
- wydzielania specjalistycznych pomieszczeń warsztatowych (np. dla badania syren lokomotyw)
- zmiany technologii naprawy (zastępowanie nitowania - spawaniem, frezowanie zamiast ścinania 'pneumatycznego)
- wydzielania (izolowania) hałaśliwych procesów technologicznych
- wycofywania z eksploatacji urządzeń mających wysokie parametry hałasu
- rekonstrukcji pieców opalanych ropą na piece opalane gazem
- zmiany w konstrukcji taboru (eliminacji nitów, zmiany materiałowe, sklejka zamiast blachy)
- stosowania wyciszonych bębnów do czyszczenia
- stosowania środków ochrony osobistej
- obudowywania urządzeń stacjonarnych
- wprowadzania mechanizacji i automatyzacji procesów technologicznych.
Niezależnie od podanej powyżej tematyki, w zakładach była prowadzona działalność profilaktyczna, mająca na celu ograniczenie szkodliwości działania hałasu. Do tej grupy przedsięwzięć należy zaliczyć:
- stosowanie ograniczonego czasu pracy
- stosowanie przerw w pracy
- rotację w zatrudnieniu
- prowadzenie okresowych badań lekarskich
- przenoszenie niektórych rodzajów prac na trzecią zmianę.

Wszystkie wymienione przedsięwzięcia techniczno-organizacyjne zostały zastosowane. Nie rozwiązały one jednak do dnia dzisiejszego problemów w sposób zdecydowany. Natomiast stosowane podstawy prawno-organizacyjne spowodowały zajęcie się problemami likwidacji hałasu w sposób kompleksowy i planowy. Określiły one obowiązek i odpowiedzialność kierownictwa zakładów w zakresie podejmowania i rozwiązywania tych zagadnień - na równi z zadaniami produkcyjnymi. Złożoność problemów występujących w zakładach, brak odpowiedniego doświadczenia; aparatury pomiarowej, przeszkolonej kadry itp. czynniki stwarzają poważną trudność w ich rozwiązywaniu. Konieczna , staje się pomoc innych placówek, np. projektowych, służby zdrowia, naukowo-badawczych itp.

Typowe dla Zjednoczenia ZNTK hałaśliwe działy produkcyjne

Jak wykazały przeprowadzone badania, występujące w wielu przypadkach poziomy hałasu są wysokie i prowadzą nie tylko d> spadku wydajności pracy oraz koncentracji uwagi i ogólnego znużenia, ale nawet do przewlekłych i niekiedy trwałych i nieodwracalnych chorób. W grupie chorób zawodowych, występujących w zakładach naprawczych, na czoło wysuwa się uszkodzenie narządu słuchu. Przeprowadzone pomiary natężenia hałasu stanowią materiał diagnostyczny istniejącego stanu, a tym samym Określają i systematyzują potrzeby w zakresie ochrony przeciwdźwiękowej.
Dokonane zmiany w kilku zakładach spowodowały znaczną likwidację wielu tradycyjnych technologii, którym towarzyszył hałas, np. w kotlarniach, rurkowniach, tendrowniach itp. (w zakładach, gdzie zlikwidowano naprawy parowozów). Naprawa nowoczesnego taboru spowodowała pojawienie się nowych źródeł hałasu w związku z utworzeniem nowych oddziałów produkcyjnych oraz stanowisk diagnostycznych.
Wśród nowo powstałych hałaśliwych stanowisk pracy należy wymienić:
- hamowanie silników spalinowych
- stanowiska końcowego badania i regulacji jednostek taborowych na opornikach wodnych
- stanowiska końcowego odbioru taboru elektrycznego i spalinowego
- stanowiska naprawy i prób urządzeń sygnałowych
- stacje prób maszyn elektrycznych
- stanowiska docierania łożysk, zanieczyszczenia silników trakcyjnych
- urządzenia mechanizacji w odlewniach (transportery, wstrząsarki, formierki)
- oddziały produkcji wagonów towarowych
- oddziały stanowisk prób maszyn drogowych
- urządzenia do mechanicznego usuwania izolacji i cewek maszyn elektrycznych
- komory do odkurzania i mycia maszyn elektrycznych.

Nowo powstałe problemy starano się rozwiązywać przez uzyskanie opracowań z placówek naukowych, biur projektowych oraz siłami własnymi zakładów. Nie uzyskano jednak w pełni zamierzonych rezultatów. Brak możliwości uzyskania odpowiednich projektów wyciszania źródeł hałasu, brak sprawnych ekspertyz, jak również kadry i mocy przerobowej w biurach projektowych, powoduje budowę nowych stanowisk obciążonych wadami, do jakich należy zaliczyć uzyskiwane na tych stanowiskach poziomy hałasu.
Zagadnienia obniżania poziomu hałasu, nie - są rozwiązywane w biurach projektowych równolegle z projektami technicznymi. Jest ono rozwiązywane przez zakłady dopiero po uruchomieniu stanowiska. Jest to podstawowy błąd, którego jak dotąd nie udało się wyeliminować.
W prowadzonych obecnie pracach osiągnięto pewien postęp w zakresie wyciszenia stanowisk silników spalinowych (np. w Nowym Sączu). Otwartym problemem pozostaje nadal zagadnienie ograniczenia hałasu na stanowiskach końcowych badań, regulacji i odbiorów lokomotyw spalinowych (szczególnie dużej mccy). Dodać tu należy, że zjawisko to jest bardzo poważne, dochodzi bowiem problem emitowania hałasu powstałego przy próbach lokomotyw spalinowych nie tylko poza halę produkcyjną, ale i poza teren samego zakładu.
Jak wynika z przeprowadzonych dotychczas opracowań, nie ma możliwości całkowitego wyeliminowania szkodliwego działania hałasu na wszystkich stanowiskach. Zostaje pewna grupa pracowników bezpośrednio związanych z regulacją urządzeń badanych (bezpośredni styk). Dla tych grup pracowników jedynym rozwiązaniem jest stosowanie zabezpieczenia ochrony osobistej narządu słuchu. Istnieje zatem ogólny problem, szczególnie na stanowiskach diagnostycznych, konieczności podziału na stanowiska, w których znajdują się urządzenia pomiarowe (wyciszenia) oraz stanowisko mocowania badanych urządzeń.
Występujący na niektórych stanowiskach hałas pochodzi od zbyt głośno pracujących maszyn i urządzeń, jak np. piły tarczowe, strugarki do drewna, młoty pneumatyczne, formierki odlewnicze oraz ręczne urządzenia pneumatyczne.
W celu wyeliminowania lub ograniczenia szkodliwego natężenia hałasu podjęto w zakładach akcję polegającą na zwracaniu się do producentów urządzeń z prośbą o podanie skutecznych rozwiązań, względnie o rozpracowanie zagadnienia i uwzględnienie zmian w nowo produkowanych maszynach. Nadmienić również należy, że w zakładach odczuwa się brak specjalistów w zakresie akustyki i zwalczania hałasu.

Ocena badań przeprowadzonych w zakładach ZNTK

Długotrwałe przebywanie w hałasie przekraczającym dopuszczalne granice (przyjęto 90 dB) jest statystycznie przebadaną, główną przyczyną upośledzenia słuchu, uznanego za chorobę zawodową. Pośredni nadmierny hałas wywiera ujemny wpływ na wydajność, jakość i dokładność wykonywanej, pracy. W ostatnich latach Kolejowa Służba Zdrowia przeprowadziła szerokie badania pracowników w niektórych zakładach. W wyniku tych badań ujawniono przypadki choroby słuchu wśród niektórych grup pracowników zakładów naprawczych, taboru kolejowego. Dotyczyło to przede wszystkim pracowników kotlarni, tendrowni, wydziałów montażowych (naprawy pudła itp.).
Oprócz zagrożenia nadmiernym hałasem, na wielu stanowiskach pracy równolegle z hałasem występuje szkodliwe działanie wibracji. Ponieważ mechanizm powstawania wibracji jest przeważnie związany z wytwarzaniem hałasu, oba te zagadnienia zostały w programach zakładowych jak i w pracach badań Kolejowej Służby Zdrowia potraktowane łącznie.
Osiągany postęp techniczny pozwala na poważne udoskonalenie procesów technologicznych, przyczyniając się do zwiększenia wydajncści pracy, lecz jednocześnie zwiększa się krąg osób, mających, stałą styczność z hałasem i wibracją w czasie wykonywania zawodu.

 

Informacja o dotychczasowych przedsięwzięciach antyhałasowych

Jak przedstawiono powyżej, tematyka działalności w ograniczeniu hałasu w zakładach naprawczych jest bardzo szeroka i obejmuje wiele specjalistycznych dziedzin, z uwagi na występujące w zakładach różnorodne oddziały produkcyjne. Dlatego też nie sposób przedstawić w niniejszym opracowaniu wszystkich dokonanych lub wdrażanych w dalszym ciągu przedsięwzięć. Omówiono zatem tylko wybrane zagadnienia, których rozwiązanie mogło być zastosowane w wielu zakładach lub te, które w sposób zdecydowany wpływają (lub wpłyną) na zahamowanie liczby przypadków choroby zawodowej.
Główne kierunki działania Zjednoczenia ZNTK w zwalczaniu hałasu dotyczyły zmniejszenia hałasu i wibracji: w czasie napraw i budowy taboru kolejowego, maszyn i urządzeń naprawianych i budowanych w zakładach, w wydziałach specjalistycznych, jak np. odlewnie, kuźnie itp. oraz podjęcie badań i prac, mających pomóc zakładom w zastosowaniu elementów dźwiękochłonnych i izolacyjnych. Uznano za celowe przedstawienie następujących zagadnień.

 

Praca w kotlarniach i tendrewniach

Do wydziałów, w których ograniczenie hałasu jest bardzo trudne należy zaliczyć kotlarnie i tendrownie. Praktycznie biorąc, wyciszenie tych miejsc w pracy przez stosowanie ekranów itp., nie wniosło pożądanych wyników. Jedynym rozwiązaniem mogła być zmiana technologii naprawy, a więc wyeliminowanie nitowania. Nitowanie stanowiło- i stanowi podstawowy sposób połączenia płaszczyzn w kotłach i tendrach parowozowych. Odstąpienie od niego wymaga nie tylko zastąpienia nowym rodzajem połączenia, ale i wprowadzenia zmian w elementach konstrukcyjnych oraz przepisach odbiorczych. Zgodnie z decyzjami podjętymi przez Zjednoczenie ZNTK opracowano kompleksową technologię stopniowego eliminowa-;nia połączeń nitowych i zastępowania ich po-fc łączeniami spawanymi. Po wielomiesięcznych konsultacjach z użytkownikiem parowozów, dozorem technicznym itp., zdołano uzyskać przychylne opinie.
W 1975 r. weszła w życie, jako obowiązująca, instrukcja technologiczna wykonywania prac spawalniczych przy budowie nowych oraz naprawie uszkodzonych kotłów parowozowych i kotłów ustawionych w wagonach kolejowych, podlegających Kolejowemu Dozorowi Technicznemu. Pełne wdrożenie tej, technologii w zakładach naprawiających parowozy rozwiąże w poważny sposób występujące od wielu lat zjawiska hałasu, powstającego przy naprawie kotłów i tendrów.

 

Chemiczne czyszczenie kotłów

W zakładach naprawczych taboru kolejowego przy naprawach kotłów parowozowych podjęto próby chemicznego oczyszczania kotłów i tendrów z kamienia, mające na celu wyeliminowanie oczyszczania młotkami pneumatycznymi. Pomimo uzyskania pozytywnych wyników, metoda ta nie została zaakceptowana przez użytkownika. Zgodnie więc z decyzjami Zjednoczenia ZNTK prowadzone są dalsze próby.

Nitowanie i prostowanie podczas napraw wagonów

Podczas napraw wagonów, szczególnie wagonów towarowych, występuje konieczność wykonywania wielu robót za pomocą nitowania. W ramach prowadzonych prac nad ograniczeniem hałasu wprowadzono wiele przedsięwzięć technicznych. I tak, np.: łączenie wideł maźniczych z ostoją wagonu zastąpiono spawaniem, zamiast stosowanej metody nitowania; wyeliminowano nitowanie przez wprowadzenie spawania na stanowiskach regeneracji zderzaków; zamiast nitowania przy łączeniu czołowni-cy i podciągów do wagonów zastosowano prasę hydrauliczną; wprowadzono spawanie w osłonie C02, półautomaty spawalnicze oraz spawarki prostownikowe z jednoczesnym wycofywaniem z eksploatacji spawarek wirujących o natężeniu hałasu ok. 110 dB; wprowadzono wiele narzędzi pneumatycznych, powodujących znacznie mniejszy hałas od dotychczas stosowanych przy produkcji wagonów towarowych; skonstruowano i wprowadzono do eksploatacji przyrząd hydrauliczny do rozpinania nakrętek śrub skorodowanych podczas rozbiórki wagonów; wyeliminowano nitowanie elementów pudła wagonów chłodni za pomocą młotków pneumatycznych, wprowadzając nitowanie hydrauliczne; stoły,na których prostuje się blachy drzwi wagonów towarowych wyłożono wykładzinę gumową (przy produkcji nowych wagonów); wprowadzono, wykonane we własnym zakresie, prasy do prostowania drzwi klap wagonów towarowych zamiast dotychczasowego prostowania za pomocą młotków; wyeliminowano przecinaki pneumatyczne przy ukosowaniu blach przygotowanych do spawania przez zastosowanie palników acetylenowych; zastosowano nitownicę do nitowania elementów podwozia.
W maszynach odlewniczych zastosowano o-kładziny tłumiące hałas w bębnach oczyszczania odlewów oraz wymieniono wiele agregatów mas formierskich (przestarzałej konstrukcji) na nowsze typy.
Program przedsięwzięć zmierzających do wyeliminowania lub zmniejszenia hałasu, podczas napraw obrabiarek, przewiduje wymianę pasów płaskich na klinowe, stosowanie podkładek gumowych pod silniki elektryczne, wymianę kół zębatych, stalowych na koła z tworzyw sztucznych, wprowadzenie nitowania kół itp. Jest to ważne zagadnienie dla zakładów naprawczych, gdyż w dalszym ciągu istnieje jeszcze konieczność utrzymania starych specjalistycznych maszyn i urządzeń.
W urządzeniach wygłuszających zmieniono sposób oczyszczania płomienie i płomieniówek podczas bębnowania. Zastosowano mokre oczyszczanie przez zanurzenie bębna w wodzie bądź też wyłożenie bębnów wykładziną gumową. Zamiast obcinania końcówek zespórek młotkami pneumatycznymi zastosowano wiercenie. Zmieniono usytuowanie stanowisk probierczych, np. oporników wodnych do regulacji lokomotyw spalinowych, tak aby ograniczyć maksymalnie emisję hałasu na zabudowania mieszkalne wokół zakładu. Wytłumiono hałas w czynnych obecnie hamowniach silników spalinowych, np. przez stosowanie tłumików na kolektorach wydechowych oraz wytłumienie wnętrza. Wyłożono płytami dźwiękochłonnymi pomieszczenia . kompresorowni, pompowni zakładowych, komór do mycia, odkurzania i suszenia maszyn elektrycznych oraz zmieniono technologię nitowania płóz hamulcowych z narzędzi pneumatycznych na hydrauliczne i wymieniono piece.

Działalność profilaktyczna

Dokonując ogólnego sformułowania przedsięwzięć organizacyjnych można je przedstawić następująco. Na stanowiskach pracy lub w pomieszczeniach, gdzie występuje duże natężenie hałasu - wprowadzono obowiązek stosowania ochronników i waty dźwiękochłonnej, a na zakłady nałożono obowiązek przeprowadzania systematycznego badania natężenia hałasu na poszczególnych stanowiskach pracy, halach produkcyjnych, wydzielonych pomieszczeniach oraz programowania i wdrażania przedsięwzięć, w celu ograniczenia występującego hałasu, a także przeprowadzenia badań audiometrycznych wytypowanych grup pracowników, oraz przeprowadzenia okresowych wymian pracowników ze stanowisk o dużym natężeniu hałasu na inne stanowiska.

Ocena dotychczasowej realizacji programu ograniczenia natężenia hałasu

Realizacja zabezpieczeń przeciwhałasowych ma obecnie charakter działań inicjujących, przez co przebiega znacznie wolniej niż wzrost ilości i stopień natężenia źródeł hałasu.
Z uwagi na wprowadzenie nowych rodzajów typów taboru kolejowego, zwiększa się również ilość nowych źródeł hałasu. W wyniku tego coraz większa liczba osób jest narażona na szkodliwe działanie hałasu. Dotychczasową działalność w zakresie wytłumienia hałasu w zakładach należy uznać za pożyteczną i właściwą. Uzyskane dotychczas wyniki dają gwarancję, że prowadzona systematycznie i w sposób przemyślany praca przyczyni się w konsekwencji do osiągnięcia zamierzonych celów i stworzenia właściwych warunków na stanowiskach pracy.
Na podstawie podanych przykładów wdrażanych rozwiązań można stwierdzić, że w zakładach problemy hałasu nie są rozwiązywane kompleksowo. Brakuje w dalszym ciągu szybkiej i koniecznej wymiany doświadczeń między zakładami oraz przejmowania odpowiednio sprawdzonej dokumentacji. Przepływ właściwej informacji jest jeszcze niedostateczny. Uzyskanie właściwych rezultatów w zakresie wyciszenia hal produkcyjnych, zlikwidowanie, względnie poważne ograniczenie chorób zawodowych, wymaga prowadzenia przez zakłady takiej działalności, która objęłaby swym zasięgiem całą . problematykę w zakładzie w zakresie zwalczania hałasu.
Problem skutków społecznych i ekonomicznych wynikających z działania hałasu jest złożony i skomplikowany. Na podstawie obowiązujących aktów normatywnych rozpoczęto w zakładach pracę nad zagadnieniami zwalczania hałasu oraz wibracji. Jak wynika z przeprowa-v dzonego rozpoznania, w zakresie zagrożenia hałasem konieczne staje się działanie w kierunku wyciszania stanowisk pracy hal montażowych, eksploatowanych maszyn, urządzeń i narzędzi oraz eliminowanie hałaśliwych procesów technologicznych. Praktyka wykazała, że jednocześnie z wprowadzaną modernizacją i rekonstrukcją zakładów opracowane muszą być przez biura projektowe projekty wyciszania hal. Jak się okazuje zadania te nie są łatwe do Wykonania. Przykładem może być próba wyciszenia hali produkcji wagonów towarowych. Niestety, mimo podjęcia wielu przedsięwzięć, nie udało się osiągnąć tego celu. Warunki pracy na tych oddziałach są w dalszym ciągu bardzo uciążliwe. Potwierdza to zatem doniosłość problemu, jaki czeka na rozwiązanie w zakładach naprawczych taboru kolejowego.
Jak wynika z posiadanych informacji, ograniczenie hałasu będzie możliwe wówczas, gdy przemysł krajowy zdolny będzie produkować maszyny i urządzenia cichobieżne oraz duży asortyment materiałów dźwiękochłonnych, dźwiękoizolacyjnych o dobrych właściwościach mechanicznych (wytrzymałościowych, zmęczeniowych) i chemicznych. Do ujemnych zjawisk w akcji zwalczania hałasu, występujących nie tylko w zakładach naprawczych, można zaliczyć brak rachunku ekonomicznego, wskazującego z jednej strony wielkości nakładów niezbędnych do obniżenia poziomu hałasu na stanowiskach pracy, a z drugiej - straty ekonomiczne wynikające ze szkodliwego działania hałasu.
Ustalenie ,dalszego, właściwego programu w zakładach naprawczych w zakresie obniżenia hałasu wymaga przeprowadzenia dalszych pomiarów akustycznych z uwzględnieniem źródeł emisji hałasu. Wprowadzenie zmian w układzie budowlanym jest uwarunkowane procesem produkcyjnym, co uniemożliwia w pełni wprowadzenie tych zmian.Działanie w zakresie dokonywania korektur akustycznych wymaga dużej znajomości zagadnienia ze strony kadry technicznej, dużej ilości środków do obniżenia hałasu i jest stosunkowo kosztowne.

 

Kierunki dalszego działania w zakresie obniżenia poziomu emisji hałasu

Zakłady podległe Zjednoczeniu ZNTK nie należą do tych, w których występują ciche stanowiska pracy. Natężenie poziomu hałasu powyżej 85 dB na stanowiskach pracy jest zjawiskiem powszechnym i uważanym dotychczas za normalne. Przekroczenie najwyższego dopuszczalnego poziomu 90 dB występuje na dużej liczbie stanowisk. Wynika to z technologii występujących tam procesów, jakości maszyn i urządzeń oraz niestosowania rozwiązań wyciszania w dotychczasowej działalności modernizacyjnej i rekonstrukcyjnej zakładu.
Prowadzone w ostatnim okresie systematyczne pomiary natężenia hałasu na wydziałach produkcyjnych doprowadziły do pełnego rozpoznania istniejącego stanu oraz określenia u-systematyzowania potrzeb w zakresie ochrony przeciwdźwiękowej. Obecne potrzeby w zakresie zwalczania hałasu określono przez opracowanie kolejności wydziałów pod względem zagrożenia i ustalenia grup zagadnień technicznych, domagających się rozwiązania. Zagadnienia dalszego zwalczania hałasu przedstawić można jako dwie zasadnicze grupy przedsięwzięć, obejmujące:
- istniejące hałaśliwe obiekty i urządzenia
- obiekty modernizowane oraz nowe konstrukcje maszyn i urządzeń.
Z punktu widzenia zagrożenia hałasem, pilnym zadaniem jest wyciszenie obiektów istniejących, natomiast z punktu widzenia nakładów modernizacyjnych - wprowadzenie nowych maszyn i urządzeń odpowiednio przygotowanych, a więc wyciszonych.
Powyższa sytuacja w zakładach naprawczych taboru kolejowego powoduje działanie zmierzające do:
- ochrony pracowników przed nadmiernym wKz [ hałasem przez stosowanie odpowiednich rozwiązań technicznych lub ochrony osobistej
- intensyfikacji prac konstrukcyjnych (przy współpracy ośrodków badawczych) zmierzających do uzyskania maszyn i urządzeń cichobieżnych oraz do wyciszenia lub zmiany szczególnie hałaśliwych procesów technologicznych
- zapewpienia rozwiązań budowlanych w modernizowanych i rekonstruowanych zakładach, które by spełniały założenia wymagań ochrony przeciwdźwiękowej.

Założenia programowe oraz wstępne wdrożenia zostały nakreślone w zakładowych planach. Obecny okres wymaga wprowadzenia zdecydowanych przedsięwzięć techniczno-organizacyjnych, stwarzających warunki poprawy stanowisk pracy eliminujące do minimum wytwarzany hałas.
Zdajemy sobie w pełni sprawę z braku ważnego elementu w programie eliminacji hałasu, a mianowicie - z zagadnienia normalizacji zarówno w zakresie metod pomiarowych, jak . i wymagań stawianych poszczególnym stanowiskom pracy, maszynom i urządzeniom.
Nakreślenie w niniejszym opracowaniu dość szczegółowych zamierzeń, z uwagi na występującą różnorodność zagadnień, powiększyłoby nazbyt ramy niniejszego artykułu. W związku z powyższym zdecydowano się na przedstawienie grup tematycznych, jakie zostały określone w programach zakładowych.
Ujęcie całości niezbędnych przedsięwzięć w zakresie zwalczania hałasu wymaga podjęcia zmniejszenia poziomu hałasu maszyn, urządzeń i stanowisk diagnostycznych. Grupa tematyczna dotycząca zmniejszenia poziomu hałasu maszyn, urządzeń i stanowisk diagnostycznych ma najbardziej istotne znaczenie dla rozwiązania problemu hałasu w zakładach. Wymaga ona bowiem nie tylko wprowadzenia nowoczesnych maszyn (duże trudności w zakresie dostaw), lecz także modernizacji istniejącego specjalistycznego parku maszynowego. Podstawową trudność w zakresie obniżenia hałasu maszyn i urządzeń stanowi konieczność utrzymania ich sprawności technicznych,trwałości i wydajności. Spełnienie tych postulatów jest uzależnione od doboru odpowiednich materiałów oraz elementów, a w wielu przypadkach - od nowych rozwiązań konstrukcyjnych.
Poprawie lub zmianie procesów technologicznych w zakładach naprawczych należy poświęcić więcej uwagi. Wprowadzenie właściwych wyciszonych procesów, technologicznych decyduje o poziomie hałasu w dużych pomieszczeniach, jakimi są hale montażowe. Ograniczenie liczby używanych narzędzi głośnych jest zagadnieniem pierwszoplanowym. Procesy produkcyjne napraw pudła wagonów wymagają stosowania narzędzi pneumatycznych, młotków, przecinaków, spawarek itp. Kierunkiem podstawowym w tej dziedzinie powinno być zastępowanie tych narzędzi przez stosowanie urządzeń hydraulicznych oraz tłumików (na stanowiskach diagnostycznych) i wydzielanie pomieszczeń oraz ich ekranowanie.
Nie bez znaczenia jest również zagadnienie ustalania właściwych odległości między poszczególnymi stanowiskami, obrabiarkami, odpowiednio organizacyjne zaplanowanie poszczególnych warsztatów oraz - o ile jest to możliwe - wykładanie ścian i stropów materiałami dźwiękochłonnymi. Właściwe rozwiązanie problematyki stosowania procesów technologicznych zadecyduje o uzyskaniu właściwego, nieszkodliwego poziomu natężenia hałasu w halach produkcyjnych zakładów.
W dziedzinie stosowania materiałów i ustrojów dźwiękochłonnych w zakładach naprawczych nie zrobiono dużo. Brak odpowiednich materiałów uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek działalności. Wydaje się jednak, że zarówno do konstrukcji urządzeń, jak i potrzeb budownictwa niezbędne jest wprowadzenie do produkcji dużego asortymentu materiałów wytłumiających.
Obecnie w wielu przypadkach jako materiałów przeciwdźwięlcowych używa się materiałów do izolacji cieplnej lub innych materiałów ocnieznacznych właściwościach przeciwdźwiękowych, jak np.: waty mineralnej, styropianu, piarazolu, które często nie nadają się do powszechnego stosowania w warunkach zakładowych. W obiektach istniejących jak i rekonstruowanych stosuje się zabezpieczenia prze-ćiwdźwiękowe w procesie modernizacji i rekonstrukcji zakładów. Należy podkreślić, że dla obniżenia poziomu hałasu w obiektach istniejących możliwości wprowadzania zabezpieczeń budowlanych są bardzo ograniczone i kosztowne. Natomiast w obiektach modernizowanych i rekonstruowanych należy uwzględniać prawidłową lokalizację poszczególnych wydziałów oraz odpowiednie rozmieszczenie obiektów pomocniczych, przez zapewnienie odpowiednich konstrukcji tych obiektów, niezbędnych zabezpieczeń przeciwdźwiękowych wewnątrz hal oraz na stanowiskach pracy. Program tych prac powinien uwzględniać:
- ochronę budowlaną przed hałasem na etapie projektowania i realizacji budowlanej
- opracowanie i rozpowszechnianie modelowych metod badania, w celu eksperymentalnego doboru optymalnych warunków lokalizacji obiektów oraz rozmieszczania w hali urządzeń hałaśliwych i odpowiednich zabezpieczeń przeciwdźwiękowych (ważne dla budowanych hamowni stacji prób maszyn elektrycznych, stanowisk prób lokomotyw itp.)
- wytłumienie instalacji przemysłowych (wentylacja)

W celu ochrony pracowników przed szkodliwym działaniem hałasu, na najbardziej zagrożonych stanowiskach pracy, konieczne jest rozpowszechnienie stosowania osobistej ochrany słuchu. W zakładach Występuje niekorzystne zjawisko uchylania się od stosowania tych u-rządzeń. Powinno się stworzyć odpowiednią dyscyplinę, która zapewni stosowanie w pełni urządzeń ochrony osobistej przez wszystkich pracowników pracujących na hałaśliwych stanowiskach pracy, Niezależnie od prac dotyczących, ochrony osobistej, niezbędne /jest prowadzenie w zakładach akcji profilaktycznej, polegającej na okresowych badaniach słuchu wśród pracowników pracujących w warunkach nadmiernego hałasu. Dla realizowania programu akcji,profilaktycznej konieczne jest opracowanie zadań postępowania lekarskiego w tym zakresie i odpowiednich zaleceń dla służby bhp, ą także opracowanie metod wczesnej diagnostyki zmian chorobowych. Nie bez znaczenia dla złagodzenia skutków oddziaływania hałasu na zdrowie pracownika jest postulat o wprowadzenie zmian o charakterze organizacyjnym. Jest to sposób ochrony nie wymagający nakładów finansowych oraz możliwy do stosowania w każdym układzie organizacyjnym.
Do podstawowych działań w tym zakresie należy stosowanie przerwy w pracy; przenoszenie prac hałaśliwych na zmianę o małym zatrudnieniu; okresowe zmiany stanowiska pracy itp. Działalność ta w powiązaniu z działalnością profilaktyczną przynieść może duże korzyści.
Niezbędnym warunkiem funkcjonowania programu poprawy warunków pracy jest systematyczna kontrola pomiaru hałasu, wyposażenie zakładów w odpowiednią aparaturę do pomiaru hałasu, jak i do przeprowadzenia badań kontrolnych słuchu i stopnia zagrożenia chorobowego. Pomyślna realizacja nakreślonych programów ź zakresu ochrony przeciwdźwiękowej wymaga przygotowania odpowiedniej kadry specjalistów oraz wyposażenia istniejących laboratoriów w niezbędną aparaturę. Zagadnienie to wymaga rozwiązania kompleksowego w skali kraju.
Jak już wspomniano, w niniejszym artykule ograniczono się, tylko do zasygnalizowania ogólnych grup zagadnień, jakie występują w problematyce ograniczenia hałasu w zakładach naprawczych taboru kolejowego. Zdaję sobie sprawę, iż przedstawione wyniki dotychczasowej działalności, jak i określenie grup zagadnień tematów przygotowywanych do rozwiązania nie wyczerpują problemu. Wiele wdrażanych prac wymaga uprzedniego przeprowadzenia prób i specjalistycznych badań. Skutki działania hałasu są szkodliwe tak z punktu widzenia ekonomicznego,. jak i społecznego, dlatego zajęcie się ich likwidacją jest nader potrzebne i pożyteczne.