Loading

Możliwości zastosowania czterobrygadowej organizacji pracy w służbie trakcji

dr irtż. Ryszard Zalewski
adiunkt naukowo-badawczy w COBiRTK w Katowicach

"Trakcja i Wagony" Nr.4/1981

UKD:629.41:331.87

Skrócenie czasu pracy do 42 godzin tygodniowo, dla ogóhl zatrudnionych, stwarza możliwości skrócenia długości trwania służb pracowników służby trakcji zatrudnionych w służbie tumusowej o stałych godzinach rozpoczynania i kończenia pracy. Skrócenie to można uzyskać przez wprowadzenie czterobrygadowej organizacji pracy.
W przedsiębiorstwach o ciągłym ruchu czterobrygadowy system pracy został wprowadzony u nas w hutnictwie już na początku lat sześćdziesiątych. Przejście na ten system przyniosło hutnikom skrócenie czasu pracy średnio do 183 godzin miesięcznie, a ponadto zapewniło korzystanie z 6-8 całkowicie wolnych od pracy dni w miesiącu.
Rozpatrując wówczas problem wprowadzenia czterobrygadowego systemu pracy, wykorzystano doświadczenia innych krajów, a między innymi Związku Radzieckiego. Stwierdzono, że jedną z przedstawionych cech i jednocześnie zalet charakteryzujących czterobrygadowa organizację pracy jest równomierny rozkład liczby godzin pracy oraz czasu wolnego wszystkich pracujących w tym systemie.
Istnieje wiele różnych harmonogramów stosowanych w hutnictwie i przemyśle. W każdym z harmonogramów pełne cykle pracy, obejmujące jednakową liczbę dni tygodnia (a w tym niedziele), nie są równe okresom obliczeniowym, ponieważ w organizacji czterobrygadowej cykle zamykają się zawsze w pełnych tygodniach, co nie pokrywa się z miesięcznymi okresami obliczeniowymi. Jedynym wyjątkiem może być okres obliczeniowy przypadający na 28-dniowy luty. We wszystkich pozostałych miesiącach liczby godzin pracy poszczególnych brygad są różne, będąc jednakowe w okresach równym cyklom. Różnice te występują również w okresie rocznym.
Jak wiadomo, harmonogramy pracy pracowników kolejowych, pracujących w turnusie, nie mogą zawierać więcej jak dwa kolejno następujące po sobie Okresy pracy nocnej, co szczególnie jest ważne dla bezpieczeństwa ruchu kolejowego. Ponadto pracownicy powinni mieć zapewnioną wolną od pracy niedzielę co najmniej raz na trzy tygodnie. Wobec powyższych wymagań, żaden z harmonogramów czterobrygadowej organizacji pracy, znajdujących zastosowanie w przemyśle, nie może być stosowany do organizacji pracy pracowników związanych z ruchem pociągów, a w tym i drużyn trakcyjnych.

Harmonogramy odpowiadające specyfice pracy kolei zostały opracowane i wdrożone pod koniec lat sześćdziesiątych na kolejach NRD.

Prof. Gerhard Potthoff przedstawia harmonogram służb w systemie czterobrygadowym, w którym występują 8- i 12-godzlinne służby (rys. 1). Cykl służb powtarza się co 4 tygodnie. Rozpoczynanie i kończenie służb odbywa się o godzinach: 6.00, 10.00, 14.00, 22.00. Wprowadzenie do harmonogramu dwu 12-godzinnych służb w niedzielę zapewnia dwóm pozostałym pracownikom (brygadom, drużynom) wolne od pracy niedziele, które występują raz na dwa tygodnie, z tym że co druga wolna niedziela przypada razem z wolną od pracy sobotą. W harmonogramie są również prawidłowo rozmieszczone okresy pracy nocnej.

Rys. 1. Czterobrygadowy harmonogram pracy G. Potthoffa

 

Pracując według tego harmonogramu każdy pracownik w ciągu 4 tygodni i 20 służb przepracuje 168 godzin (18 X 8 + 2 X 12 = 168), wychodząc w tygodniu 5 razy do pracy. Tydzień pracy wynosi więc średnio 42 godziny.
W harmonogramie tym występują następującej długości wypoczynki: dwa 12-godzinne, dwa 16-godzinne, trzynaście 24-godzinnych i po jednym 32-, 40- i 64-godzinnym wypoczynku.
W 1967 roku na kolejach NRD został powszechnie wprowadzony czterobrygadowy system* pracy według następujących założeń: 1' dzień pracy na kolejach DR trwa od godziny 6.00 do godziny 6.00, a tydzień pracy zaczyna się i kończy w poniedziałek o godzinie 6.00; 2 tygodniowy wymiar czasu pracy wynosi 42 godziny; 3 cykl pracy jest czterobrygadowy z 19 służbami (15 służb po 8 godzin i 4 po 12 godzin).
W opracowanym według tych założeń harmonogramie (rys. 2) rozpoczynanie i kończenie służb odbywa się o godzinach: 6.00, 14.00, 18.00, 22.00. Służby dwunastogodzinne występują w sobotę oraz w niedzielę i dlatego każdy pracownik poza wolną od pracy co drugą niedzielą,
będzie miał również wolną od pracy sobotę. W harmonogramie tym występują następującej długości wypoczynki: trzy 12-godzinne, siedem 16-godzinnych, jeden 20-godzinny, cztery 24-godzinne, dwa 48- i dwa 72-godzinne.
Według tego harmonogramu mogą pracować w turnusie pracownicy poczynając od dyspozy-tury w Ministerstwie Komunikacji aż po podstawowe stanowiska pracy na linii.

Rys. 2. Czterobrygadowy harmonogram pracy przyjęty na kolejach NRD

W ten sposób mogą powstać zespoły pracowników, obejmujące całą sieć kolejową, zatrudnionych zawsze na jedną i tę samą zmianę.
W porównaniu do harmonogramu przedstawionego na rysunku 1 harmonogram z rysunku 2 charakteryzuje się dużą nierównomiernością liczby służb i godzin pracy w poszczególnych tygodniach. Jeżeli w harmonogramie z rysunku 1 liczba służb przypada na każdy tydzień po 5, a liczba godzin do wypracowania wynosiła odpowiednio co drugi tydzień 44 i 40 godzin, to w przypadku harmonogramu z rysunku 2 - liczba służb i godzin do wypracowania wynosi: w pierwszym tygodniu - 3 służby na 24 godziny, w drugim tygodniu - 5 służb na 48 godzin, w trzecim tygodniu - 4 służby na 32 godziny i w czwartym tygodniu aż 7 służb na 64 godziny.
Zastosowanie systemu czterobrygadowej organizacji pracy na PKP, w stosunku do pracowników w służbie turnusowej, miało już miejsce na stacji Zduńska Wola - Karsznice w zespole pracowników manewrowych. Ze względu na to, że duża liczba pracowników tej stacji dojeżdżała do pracy z odległych miejscowości, Ministerstwo Pracy, Płac i Spraw Socjalnych na wniosek Ministerstwa Komunikacji wyraziło zgodę na zastosowanie tej organizacji w przedsiębiorstwie PKP przy zastosowaniu 12-godzinnych służb.

Rys. 3. Czterobrygadowy harmonogram pracy stosowany .doświadczalnie na stacji Zduńska Wola -Karsznice

Zastosowany harmonogram służb przewidywał, że po 12 godzinach pracy dziennej następuje 24-godzinny czas wolny od pracy, a po 12-godzinach pracy nocnej następuje 48-godzinny czas wolny od pracy (rys. 3). Cykl służb powtarza się co 4 tygodnie. Pracując według tego planu każdy pracownik w ciągu 4 tygodni i 14 służb wypracuje również 168 godzin. Liczba służb w pierwszych dwóch tygodniach wynosi po 4 i 48 godzin do przepracowania a w dwóch następujących - po 3 i 36 godzin. Harmonogram zapewnia również wolną co drugą niedzielę i co drugą sobotę. Zawiera on siedem wypoczynków 24-godzinnych i siedem 48-godzinnych.
Zastosowanie któregokolwiek z przedstawionych harmonogramów służb wymaga urnowy między administracją i pracującymi, aby wykluczyć nieporozumienia wynikające z wewnątrzcyklicznej nierównomierności zatrudnienia.

Bibliografia: 

[1] Czerny J., Pająk B.: Czterobrygadowy syster pracy" w hutnictwie żelaza i stali. Ekonomika i Organizacja Pracy 1962,nr 1
[2] Gustowski J.: Skrócony czas pracy w Związku Radzieckim. Ekonomika i Organizacja Pracy 1960 nr 10
[3] Kujawski S.: Rozkład czasu pracy w organizacji czterobrygadowej. Służba Pracownicza 1971 nr 1
[4] Kujawski S.: Wymiar czasu pracy w organizacji czterobrygadowej. Służba Pracownicza 1975 nr 3
[5] Marktscheffel H., Mader M.: Der neue Vierhrigadeplan. Fahrt Frei 1967 nr 25
[6] Potthoff G.: Verkehrsstrómungslehre, Band 1. Die Verkehrstróme im Netz. Berlin Transpress 1962
[7] Suszek S.: Czterobrygadowa organizacja czasu pracy. Sygnały 1977 nr 4
[8] Zalewski R.: Planowanie obsługi trakcyjnej na PKP. Warszawa WKŁ 1980