Loading

Ocena warunków pracy w ZNTK

. mgr inż. Zbigniew Kozaczek
z-ca dyrektora ds. technicznych Zjednoczenia ZNTK

"Trakcja i Wagony" Nr.3/1980

UKD:331.82:629.48

Realizowany program modernizacji i rekonstrukcji zakładów naprawczych, obok podstawowego celu, jakim jest przygotowanie zakładów do napraw taboru kolejowego, ma również za zadanie poprawę warunków pracy oraz bezppieczeństwa i higieny pracy załóg. Problemowi temu w ostatnich latach w zakładach podległych Zjednoczeniu ZNTK poświęcono dużo wysiłku.
Powszechna troska o poprawę warunków prascy i warunków socjalnych załóg oraz lepszą organizację stanowisk pracy spowodowała podjęcie przez kierownictwa zakładów działania : dla szybszego usunięcia zaniedbań występujących jeszcze w tym zakresie. Modernizacja i rekonstrukcja sprzyja podejmowaniu przedsięwzięć techniczno-organizacyjnych, które zapewniają poprawę warunków pracy załóg.
Wydane w ostatnim okresie akty norimatywne stworzyły podstawę organizacyjno-prawną dla szybszej poprawy warunków pracy.
Dokumenty te zwracały uwagę między innymi na:
- możliwość dalszej radykalniejszej poprawy warunków pracy bez wielkich nakładów finansowych, przy wykorzystaniu inicjatywy kierownictw zakładów i samorządów robotniczych,
- skuteczną likwidację głównych źródeł i przyczyn powodujących wypadki przy pracy,
- prowadzenie dokładnej kontroli realizacji postanowień w sprawach bezpieczeństwa i higieny pracy,
- podjęcie energicznych przedsięwzięć zmierzających do poprawy organizacji pracy, podnoszenia poziomu szkolenia i dyscypliny pracy.
Wysiłek organizacyjny i szeroka inicjatywa społeczna potrafiły przełamać bierność i trudności natury formalnej i doprowadziły do podjęcia właściwego działania dla poprawy warunków pracy.

Poprawa warunków pracy

Realizacja programów poprawy warunków pracy w zakładach naprawczych przebiega planowo. Stworzono wokół tych spraw odpowiedni klirnat sprzyjający osiągnięciom zamierzonych celów. Oczywiście stopień zaangażowania wokół tych spraw jest dość różny w poszczególnych zakładach.
Przyjęty tryb opracowania programów działania dla poprawy warunków pracy przewidywał duży udział, poza odpowiedzialną administracją zakładu, czynnika polityczno-społecznego. Gwarantowało to uchwycenie najpotrzebniejszych i najpilniejszych spraw oraz konfrontację z opinią załogi.
Na podstawie wniosków wysuniętych przez zakład sporządzono programy poprawy warunków pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy o-raz warunków socjalnych, a następnie harmonogramy ich realizacji. Programy uwzględniały przede wszystkim likwidację istniejących nieprawidłowości na poszczególnych stanowiskach pracy, ujawnionych przez zakładowe służby bhp oraz organa społecznego nadzoru nad warunkami pracy. Plan poprawy warunków pracy zmierzał do:
- podniesienia ogólnego ładu i porządku w zakładzie,
- podniesienia stanu technicznego budynków i budowli,
- poprawy dróg transportowych, magazynów i składowisk
- wygospodarowania odpowiednich pomieszczeń i przeznaczenia ich na pomieszczenia socjalne (szatnie, umywalnie, pomieszczenia śniadaniowe, bufety szybkiej obsługi itp.),
- podniesienia stanu bezpieczeństwa i higieny pracy.
Plany poprawy warunków pracy zatwierdzone były przez KSR. Są one również przez nie okresowo kontrolowane. Ocena realizacji dokonywana jest bieżąco przez Zjednoczenie ZNTK oraz odpowiednie komórki ZZK.
Opracowane i zatwierdzone do realizacji programy poprawy warunków pracy nie wyczerpują oczywiście i nie likwidują w pełni wszystkich istniejących nieprawidłowości. Pamiętać należy, że większość przyjętych zadań realizowana jest przez zakłady we własnym zakresie w ramach posiadanych środków eksploatacyjnych, kapitalnych remontów i częściowo środków inwestycyjnych. Wzięto tu pod uwagę istniejące możliwości przerobowe siłami własnymi lub w wykonawstwie zleconym, przy uwzględnieniu odpowiedniego przygotowania dokumentacyjnego.
W latach 1971-78 zrealizowano następujące, najważniejsze zadania:
- wybudowano dla około 25 tys. osób nowe szatnie, umywalnie, natryski oraz jadalnie z nowoczesnym wyposażeniem (rys. 1 i 2). Ponadto - tzn. gdzie to było możliwe urządzono małe szatnie przy poszczególnych wydziałach produkcyjnych;
- w 6 zakładach uruchomiono pralnie odzieży roboczej, a w 16 zmodernizowano i wymieniono maszyny pralnicze;
- wykonano kapitalną naprawę dróg do transportu wewnątrzzakładowego;
- sukcesywnie zwiększono we wszystkich przedsiębiorstwach ilość i rodzaje transportu wewnątrzzakładowego - m.in. wózków akumulatorowych, widłowych itp.;
- uruchomiono nowe środki transportu, jak: suwnice i przesuwnice oraz zwiększono ilość dźwigów samojezdnych (rys. 3);

Rys. 1

Rys. 2

 

- wprowadzono obowiązujące znaki drogowe . na wszystkich drogach transportu wewnątrzzakładowego;
- wprowadzono obowiązek noszenia kasków ochronnych w wyznaczonych strefach zagrożenia oraz jednolite oznakowania kasków we wszystkich zakładach;
- dokonano zmiany przepisów i wprowadzono obuwie z podnoskami stalowymi, co spowodowało zmniejszenie liczby wypadków zgniecenia palców nóg;
- zwiększono oświetlenie terenów zakładowych, hal produkcyjnych i poszczególnych stanowisk pracy (wymieniono oświetlenie żarowe na rtęciowe);
- wybudowano nową kotłownię do centralnego ogrzewania;
- rozpoczęto kompleksową wymianę i instalowanie urządzeń wentylacji;
- wybudowano nowe hamownie do silników spalinowych;
- uruchomiono nowe myjnie do mycia taboru lub części wraz ze śrutowniami i malarniami;
- wybudowano własne ujęcie wody pitnej;
- uruchomiono zmechanizowaną linię technologiczną naprawy zestawów kołowych w ZNTK w Ostrowie Wielkopolskim.
Oceniając ogólnie realizację programu poprawy warunków socjalnych i bhp w zgrupowanych w Zjednoczeniu ZNTK przedsiębiorstwach należy podkreślić, że sprawy socjalne i bhp są stałym przedmiotem zainteresowania kierownictwa administracyjnego i aktywu społecznego zakładów. Nakłady finansowe na cele bhp w dalszym ciągu wzrastają.
Wydatkowane kwoty świadczą o intensywnych wysiłkach zakładów na rzecz pełnego zapewnienia realizacji programu poprawy warunków pracy oraz bezpieczeństwa i higieny pracy.
Do ważniejszych zadań mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa pracy należy zaliczyć poprawę stanu technicznego maszyn i u-rządzeń. W zakładach prowadzona jest systematyczna wymiana starego parku maszynowego w ramach modernizacji zakładów.

Rys. 3

Roczne wydatki eksploatacyjne kształtują się w granicach 200 min zł i obejmują: odzież i o-buwie ochronne, sprzęt ochrony osobistej, urządzenia zabezpieczające, urządzenia dla higieny pomieszczeń, urządzenia higieniczno-sanitarne.

Wypadkowość przy pracy

W okresie ostatnich lat ogólna liczba wypadków przy pracy w zakładach zgrupowanych w Zjednoczeniu ZNTK zmniejszyła się o 8,25%, liczba straconych dni o 12,9%, wskaźnik częstotliwości wypadków na 1 000 zatrudnionych zmniejszył się o 5,1%, a wskaźnik ciężkości wypadków powiększył się o 4%.
Wypadki w poszczególnych zakładach uzależnione są od warunków pracy oraz rodzaju naprawy taboru i stopnia zaawansowania modernizacji i rozbudowy. W zakładach, które zostały już zmodernizowane wskaźniki wypadkowe są znacznie niższe. Dokonywane corocznie przez Zjednoczenie ZNTK analizy okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy wykazują, że najwięcej wypadków powstaje w za-, kładach naprawiających parowozy i wagony towarowe.
Zasadniczymi przyczynami wypadków są:
- wadliwa organizacja pracy, brak dyscypliny pracy, stosowanie niewłaściwych metod pracy przez poszkodowanych, nieostrożność samych pracowników oraz brak nadzoru;
- samowolne i bez uprawnień uruchomienie środków transportu, wykonywanie czynności nie wchodzących w zakres pracy pracownika, nieużywanie sprzętu ochrony osobistej, okresowe braki sprzętu ochronnego (np. butów z podnoskami stalowymi), nieprzestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bhp;
- niedociągnięcia organizacyjne powodujące spiętrzenie robót z powodu, np. braku części zamiennych;
- gromadzenie materiałów i wyrobów gotowych na stanowiskach pracy;
- nadmierny hałas i wibracja na stanowiskach pracy przy stosowaniu urządzeń pneumatycznych.
Stosowane środki zaradcze na podstawie zaistniałych wypadków obejmowały przede wszystkim: zalecenia powypadkowe, zmierzające do likwidacji zagrożeń i poprawy organizacji pracy; omawianie przebiegu wypadków na naradach roboczych bądź też przez radiowęzły zakładowe oraz stosowanie odpowiednich sankcji karnych w stosunku do osób winnych zaistnienia wypadku.
Przy wypadkach śmiertelnych i zbiorowych, wszystkie wypadki są kierowane na Komisję Dyscyplinarną przy naczelnym dyrektorze ZNTK.

Choroby zawodowe

Drugim miernikiem stanu bhp i warunków pracy Obok wypadków przy pracy jest liczba chorób zawodowych. Jak wynika z analizy chorób zawodowych ich liczba w ostatnich latach wzrasta.
Spośród chorób zawodowych stwierdzonych w ostatnich latach są uszkodzenia narządu słuchu; występują one w zdecydowanej większości u długoletnich pracowników, 'którzy pracowali w narażeniu na działanie hałasu, znacznie przekraczającego normę dopuszczalną. Chorobę zawodową wywołaną działaniem drgań mechanicznych (wibracja) stwierdzono u pracowników zatrudnionych przy stosowaniu narzędzi pneumatycznych i w kuźni.
Czyni się starania o zaopatrzenie pracowników w sprzęt ochronny, jak: rękawice i obuwie odporne na wibrację oraz stosowanie wkładek amortyzacyjnych do narzędzi udarowych.
Przewlekłe choroby skórne - dermatoza - spowodowane są warunkami pracy na przykład przy produktach ropy naftowej oraz przy pracach narażających na systematyczną styczność zawodową z substancjami drażniącymi i uczulającymi u malarzy. Aby zapobiec tym chorobom, zainstalowano kilkanaście myjni mechanicznych do mycia części taboru. Wycofano jako środek do mycia rąk mydło szare i proszek do prania, które powodowały uczulenie, a zastosowano pastę do mycia rąk "BHP". W dużym zakresie stosuje się kremy ochronne, które przydziela się w porozumieniu z lekarzami zakładowymi.
Ocenę narażenia pracowników na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia prowadzi się przede wszystkim na podstawie pomiarów stężeń i natężeń oraz porównywania otrzymanych wyników z wartościami dopuszczalnymi lub granicznymi.
Obowiązujące przepisy nałożyły na zakłady pracy obowiązek podjęcia działalności w kierunku obniżenia dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, do wartości nie przekraczających ustalonych norm. Problem obniżenia wartości występujących szkodliwości jest procesem złożonym, wymagającym przedsięwzięć natury techniczno-organizacyjnej.

Działalność z zakresu poprawy stanu bhp i zapobiegania wypadkom przy pracy

W zakresie działalności administracyjnej obowiązuje zasada ciągłego i systematycznego nadzoru kierowników różnych szczebli nad przestrzeganiem przepisów i zasad zachowania bezpieczeństwa na wyznaczonych stanowiskach pracy. Obowiązuje zasada przeprowadzania okresowych badań lekarskich. W przypadku ujawnienia chorób zawodowych, pracownicy przenoszeni są do innych prac, zgodnie z zaleceniami lekarskimi. Z inicjatywy Zjednoczenia ZNTK Centralny Ośrodek Badawczy Kolejowej Służby Zdrowia rozpoczął badania specjalistyczne wszystkich pracowników zatrudnionych przy żywicach epoksydowych.
Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne dokonują okresowych badań środowiska pracy, pomiarów natężenia hałasu, oświetlenia itp., na podstawie których wprowadza się odpowiednie decyzje zmierzające do usuwania występujących zagrożeń.
W zakładach obowiązuje nakaz noszenia sprzętu ochronnego. Na kolegiach Zjednoczenia ZNTK omawiane są systematycznie zagadnienia bhp, analizowana wypadkowość przy pracy oraz podejmowane środki zapobiegawcze. Przedmiotem specjalnych narad są programy usuwania ujawnionych usterek pokontrolnych i zadań wynikających z planu poprawy warunków pracy i społecznych przeglądów stanowisk pracy.
Zgodnie z przyjętymi założeniami Zjednoczenie ZNTK wdrożyło działania zmierzające do zmniejszenia poziomu hałasu i wibracji przy naprawie taboru kolejowego w eksploatowanych maszynach i urządzeniach, w odlewniach oraz szerokiego stosowania sprzętu ochronnego.
W porozumieniu z Oddziałami Wojewódzkimi NOT i TNOTK zorganizowano trzy konferencje naukowo-techniczne, poświęcone sprawom walki z hałasem. Okresowo przeprowadzane są badania natężenia oświetlenia na poszczególnych stanowiskach pracy oraz dokonywana modernizacja oświetleniowa na bardziej nowoczesną i ekonomiczną. Ciągłej modernizacji poddawane są ciepłownie zakładowe i systemy ogrzewania.
Dokonano poważnej rekonstrukcji odlewni zakładowych. Do najnowocześniejszych odlewni należy odlewnia w ZNTK w Bydgoszczy, gdzie zostały zmechanizowane i zautomatyzowane procesy produkcyjne. Modernizacja odlewni żeliwa obejmuje zmianę technologii przeróbki masy formierskiej, formowania, zalewania; dokonuje się wymiany maszyn i urządzeń, które są źródłem nadmiernego zapylenia, hałasu.
Z uwagi, że większość prac spawalniczych dokonywana jest bezpośrednio na stanowiskach pracy i na występujące w tym zakresie zagrożenia, dokonano zmiany systemu zaopatrzenia spawaczy, w wielu zakładach wybudowano nowe centralne stacje acetylenowe wraz z siecią rozprowadzającą. Dokonuje się systematycznej wymiany elektrycznych spawarek wirujących na spawarki transformatorowe oraz automaty i półautomaty spawalnicze.
W większości zakładów zostały zmodernizowane kuźnie i resorownie. Spowodowało to zmniejszenie zagrożenia wypadkowego, poprawę warunków pracy, zmniejszenie zapylenia i natężenia hałasu. Dokonano jednocześnie przebudowy pomieszczeń, wymiany posadzek, zlikwidowano piece węglowe i koksowe zastępując je gazowymi, topnymi i elektrycznymi.
Systematycznie dokonuje się wymiany starych miotów. Wybudowano wiele nowych urządzeń malarni. Wprowadzono malowanie hydrodynamiczne. Poprawa organizacji pracy w zakładzie uzależniona jest od bezpiecznego i sprawnego transportu wewnątrzzakładowego. Stąd też przywiązuje się duże znaczenie do wyposażenia zakładów w nowoczesne środki transportu oraz poprawę stanu technicznego dróg.
Postęp w zakresie poprawy bezpieczeństwa i warunków pracy zależy w znacznej mierze od dalszego doskonalenia metod działania kierownictwa zakładu, kadry inżynieryjno-technicznej, aktywu związkowego, a także systematycznego podnoszenia świadomości, kwalifikacji i kultury pracy załogi.
W ostatnim okresie wystąpiły poważne zmiany w formach i metodach działania kierownictwa zakładu, mających wpływ na poprawę warunków pracy. Przejawia się to między innymi: w bardziej wszechstronnym przeprowadzaniu społecznych przeglądów warunków pracy, wykorzystywaniu ich wyników, sporządzaniu programów poprawy warunków bhp o-raz planowaniu i wykorzystaniu nakładów na te cele.