Loading

Zagadnienia związane z minimalizacją postoju pojazdów szynowych w naprawach okresowych

mgr inż. Zbigniew Kozaczek
Zjednoczenie ZNTK

 

 

"Trakcja i Wagony" Nr10-11-12/1981

UKD:629 488

Znaczną rolę w wykonywaniu zwiększających się zadań przewozowych transportu kolejowego odgrywa zaplecze techniczne kolei. Jego zadanie polega na tym, aby dzięki skracaniu czasów postoju pojazdów szynowych w naprawie, jak np.: osiąganie dużych przebiegów między-naprawczych pojazdów przez podwyższenie trwałości części i zespołów oraz dobrą jakość wykonywanych prac naprawczych, a także konserwacyjnych, zmniejszyć wskaźnik przestojów pojazdów, umożliwiając w ten sposób osiągnięcie możliwie wysokiego stopnia wykorzystania pojazdów w eksploatacji.
Skrócenie czasów postoju w naprawie pojazdów szynowych wymaga wprowadzania nowoczesnej organizacji w kierowaniu procesem naprawczym. Podstawowymi środkami niezbędnymi do wykonania postawionych zadań są:
— stosowanie zasady optymalnej wymienności części,
— stosowanie systemu pełnej zmianowości przy wszystkich pracach, które wpływają na skrócenie czasów postoju pojazdu w naprawie,
— wdrożenie zasady optymalnego współdziałania ze służbami trakcji i wagonów w zakresie wycofywania z ruchu pojazdów do zakładów naprawczych oraz odbioru po naprawie.

Jednocześnie konieczna jest modernizacja zaplecza technicznego, której celem jest przygotowanie zakładów do wykonywania:
— napraw pojazdów trakcji "elektrycznej i spalinowej (których liczba wzrasta przy jednoczesnym zmniejszeniu się liczby napraw parowozów), 
— napraw nowoczesnych wagonów 4-osiowych (których liczba zwiększa się),
— ulepszeń modernizacyjnych w pojazdach starszego typu,
— zwiększonej produkcji części zamiennych i podzespołów,
— wdrożenia nowoczesnych metod i technologii napraw.

Zwiększenie i unowocześnienie środków produkcji całego zaplecza technicznego przyczyni się do przedłużenia okresów międzynapraw-czych, jak również skrócenia czasu postoju pojazdów w naprawie, a tym samym skrócenia czasu wyłączenia pojazdów z ruchu.

Do ważniejszych grup przedsięwzięć organizacyjno-technicznych i modernizacyjnych, mających wpływ na zmniejszenie postoju w naprawie, należy zaliczyć: 
— specjalizację i koncentrację w zakresie napraw pojazdów oraz produkcji części zamiennych, a także podzespołów,
— usprawnienie organizacji i technologii napraw przez zastosowanie potckowo-taktowej organizacji napraw polegającej na wymianie części oraz podzespołów,
— rozwój specjalistycznych oddziałów w zakresie naprawy podzespołów, produkcji i regeneracji części zamiennych,
— rozwój bazy produkcji urządzeń technicznych, pomocy warsztatowych,
— podnoszenie kwalifikacji załogi.

Specjalizacja i koncentracja napraw

Specjalizacja i koncentracja napraw pojaz- . dów szynowych jest podstawowym przedsięwzięciem techniczno-organizacyjnym, gwarantującym zarówno poprawę wskaźników techniczno-ekonomicznych, jak i poziomu technicznego napraw pojazdów. Istotą specjalizacji jest wprowadzenie takiej organizacji napraw, przy której poszczególne stanowiska pracy wykonują minimum operacji przy naprawie określonej części pojazdu.
Chcąc zapewnić warunki specjalizacji skoncentrowano w poszczególnych zakładach naprawy możliwie jednego rodzaju pojazdów oraz określonych serii pojazdów, a ponadto zunifikowano i znormalizowano poszczególne części oraz podzespoły pojazdów.
Specjalizacja i związane z nią korzyści są zależne od stopnia, w jakim mogą być skoncentrowane naprawy poszczególnych typów i serii . pojazdów.
Przeprowadzana od wielu lat modernizacja i rekonstrukcja zakładów naprawczych — poza wdrażaniem specjalizacji i koncentracja napraw — zmierza do: podwyższenia stopnia mechanizacji robót, zwiększenia i wykorzystania zdolności produkcyjnej zakładów, wprowadzenia nowej technologii i metod napraw pojazdów, organizowania nowoczesnych oddziałów produkcji części zamiennych oraz porządkowania istniejącej architektury i estetyki zakładów. W czasie przeprowadzanej modernizacji i rekonstrukcji zmienia się struktura rodzajowa naprawianych pojazdów szynowych. Przyjęto zasadę, że każdy zakład wykonuje naprawy jednego lub dwóch rodzajów pojazdów szynowych, w których się specjalizuje, natomiast pozostałe rodzaje są eliminowane'w miarę przeprowadzania modernizacji zakładów, ograniczania liczby serii itp.
Taka organizacja napraw wpływa korzystnie na obniżenie kosztów naprawy, podwyższenie wydajności pracy, a przede wszystkim na po- " lepszenie wskaźnika postoju w naprawie, a tym samym na pełniejsze wykorzystanie pojazdów w eksploatacji oraz na zmniejszenie środków inwestycyjnych na zakup nowych pojazdów itp. Ponadto umożliwia ona wprowadzenie w większym zakresie mechanizacji, a nawet automatyzacji niektórych czynności wykonywanych podczas naprawy pojazdów szynowych.
W wypadku przyjęcia takiego podziału, w montowni odbywa się tylko montaż gotowych podzespołów uprzednio naprawionych i całkowicie zmontowanych w innych oddziałach. Zakres prac w montowni (na linii montażu) ogranicza się do robót, które stanowią styk w łączeniu podzespołów oraz prac przygotowawczych do montażu na podstawowej części pojazdu (w pudle, ramie wózka itp.).
Przy takiej organizacji procesu naprawczego unika się prowadzenia w każdym zakładzie naprawczym wszystkich oddziałów niezbędnych do naprawy podzespołów i stwarza się dogodne warunki do specjalizacji zakładów. Ponadto w niektórych zakładach można utworzyć oddziały naprawy określonych podzespołów (np. spalinowych silników trakcyjnych, osprzętu, hamulców itp.), które to oddziały współpracowałyby ściśle również z pozostałymi zakładami naprawiającymi ten typ pojazdu. Na tych samych zasadach są zorganizowane inne oddziały specjalistyczne, np. produkcji części zamiennych. Przy przedstawionej organizacji napraw decydującą rolę w zakładach naprawczych odgrywają oddziały -montownie, natomiast podstawową komórką, ściśle z nimi współpracującą, są magazyny przejściowe gotowych podzespołów.

Systemy napraw

Zależnie od konstrukcji budowli zakładów, układu stanowiska w halach naprawczych, ich wyposażenia technicznego, jak również od organizacji napraw -stosuje się obecnie różnorodne systemy napraw.

Do najważniejszych zalicza się następujące:
— stanowiskowy z podziałem na specjalizowane zespoły naprawcze,
— grupowo-stanowiskowy,
— potokowo-taktowy.

W miarę organizowania coraz to nowych grup stanowisk naprawczych oraz wyposażania ich w urządzenia odpowiednie do zakresu napraw wykonywanych na tych stanowiskach, konieczne stało się planowanie w czasie przebiegu naprawy na wszystkich stanowiskach współpracujących. Podjęte w związku z tym środki techniczno-organizacyjne zmierzają do uzyskania prawidłowego podziału pracy, właściwego wykorzystania urządzeń technicznych i ich obsługi, maksymalnego ograniczenia bądź nawet eliminowania transportu części oraz podzespołów naprawianych pojazdów itp. W wyniku tych poczynań powstał system napraw potokowo-taktowy. Polega on na tym, że naprawa pojazdu jest wykonywana na stanowiskach lub grupach stanowisk użytkowanych kolejno -jedno za drugim; przy czym na każdym z nich wykonuje się określoną pracę trwającą jednakową ilość czasu. Po upływie ustalonego czasu, naprawiana jednostka jest przestawiana na następne stanowisko, a na to miejsce jest podstawiana jednostka ze stanowiska poprzedniego.
Naprawa pojazdów systemem potoko wo-ta k-towym daje największe korzyści, wtedy gdy ten system spełnia następujące warunki:
— rozmieszczenia stanowisk naprawczych w kolejności odpowiadającej następującym po sobie kolejnym operacjom procesu technologicznego napraw — w miarę możliwości w linii prostej,
— rozmieszczenia składowisk części oraz podzespołów gotowych do wmontowania (zamiennych) wzdłuż linii naprawy.

Szczególnie ważną zaletą systemu potokowo-technicznego jest uniezależnianie naprawy podzespołów danej jednostki od naprawy jej nadwozia. Umożliwia to wydzielenie warsztatów naprawiających podzespoły od linii demontażo-wo-montażowej i dzięki temu lepsze ich wyposażenie w urządzenia mechaniczne, jak również budowę nowych warsztatów specjalizujących się w naprawach poszczególnych podzespołów.

Podstawowe kierunki w technologii napraw

Przedstawienie wszystkich wdrażanych i obowiązujących technologii w naprawie pojazdów szynowych wykraczałoby znacznie poza założone ramy niniejszego arytkułu, dlatego też przeprowadzono próbę zgrupowania tematyki, przedstawiając obowiązujące kierunki działania. Tak przedstawiony materiał pozwala jednocześnie na ocenę stanu w technologii napraw.
Przewidzianą do prowadzenia technologię napraw pojazdów można podzielić ogólnie na zagadnienia interesujące większość zakładów oraz zagadnienia interesujące poszczególne branże czy nawet pojedyncze zakłady.
Z ważniejszych zagadnień technologicznych można wymienić:
- wprowadzanie mechanicznego odrdzewiania konstrukcji stalowych pojazdów,
- mechaniczne mycie całych pojazdów,
- natryskowe mycie podzespołów w specjalnych myjniach,
- mechanizację prac w procesie nakładania malatury (mechanizację samego procesu malowania, wprowadzenie urządzeń mechanicznych i transportowych w kabinach lakierniczych),
- rozszerzenie stosowania na taśmach monta- -żowo-naprawczych — specjalistycznych, ręcznych, narzędzi mechanicznych,
- wprowadzenie hydrodynamicznego malowania,
- zorganizowanie i odpowiednie wyposażenie w urządzenia naprawcze, pomiarowe i kontrolne taśm specjalistycznych do napraw określonych typów pojazdów,
- rozbudowanie oraz wyposażenie naprawni podzespołów w nowoczesne specjalne urządzenia,
- rozbudowanie oraz wyposażenie w nowoczesne wysOkowydajne obrabiarki specjalistyczne do regeneracji zestawów kołowych,
— wprowadzenie w dużym stopniu zespołów rotacyjnych oraz części zamiennych na taśmach specjalistycznych.

 

Organizacja produkcji i gospodarki częściami zamiennymi

Zjednoczenie ZNTK podjęło działalność gospodarczą częściami zamiennymi pojazdów szynowych. Zadania jakie przyjęto do realizacji, miały na celu usprawnienie gospodarki, skoordynowanie produkcji i rozdziału części zamiennych, a tym samym zapewnienie wykonywania napraw i podwyższenia sprawności eksploatacyjnej pojazdów szynowych. W praktyce zakłady naprawcze zostały zobowiązane do bezpośredniego zaopatrywania jednostek eksploatacyjnych PKP w części zamienne, produkowane i regenerowane we własnym zakresie, oraz z dostaw kooperacyjnych z zakładów spoza resortu komunikacji, jak również z importu. Organizowane oddziały produkcji części zamiennych wymagają wprowadzenia nowoczesnego specjalistycznego parku maszynowego, zorganizowania produkcji seryjnej, dostarczenia odpowiedniego oprzyrządowania załodze.
Zjednoczenie ZNTK, przy współudziale branżowych biur konstrukcyjnych oraz Biura Zaopatrzenia i Zbytu Części Zamiennych Taboru Kolejowego, prowadzi prace w zakresie koncentracji i specjalizacji produkcji części zamiennych.

Do zadań przygotowania organizacji produkcji części zamiennych należy: opracowywanie dokumentacji konstrukcyjnej i teohnologicznej tych części, wydawanie odpowiednich ! katalogów stanowiących materiał służący do I ujednolicenia nazewnictwa we wszystkich zain- 1 teresowanych jednostkach oraz usprawnienie . organizacyjne służby zaopatrzenia. Są to bardzo ważne zagadnienia z uwagi na eksploatację różnorodnego parku wagonowego i trakcyjnego.
Prace prowadzone w tym zakresie polegają na:
- porządkowaniu i zaktualizowaniu posiadanej I przez zakłady dokumentacji konstrukcyjnej części oraz zespołów,
- unowocześnianiu konstrukcji części i stoso-waniu nowoczesnych materiałów,
- ujednoliceniu części — pod względem kształtów, wymiarów, norm, rodzaju obrób- . ki — które uwzględni nowoczesność wykonania technologicznego oraz zastosowanie materiałów wyjściowych,
-ustalaniu wymiarów naprawczych do wprowadzenia w jak największym stopniu wymiany i koncentracji produkcji części,
- zestawianiu opracowań w formie albumów,
- opracowywaniu katalogów części zamiennych.
Stosowanie części ujednoliconych i znormalizowanych umożliwia podjęcie koncentracji produkcji oraz części podzespołów pojazdów. Pozwala to jednocześnie na właściwe i dobre przygotowanie technologiczne oraz zorganizowanie stanowisk pomiarowo-kontrolnych, a także na osiągnięcie znacznej dokładności i jakości.
W zakładach zgrupowanych w Zjednoczeniu ZNTK, poza specjalizacją w zakresie napraw pojazdów szynowych, są prowadzone prace w zakresie specjalizacji i koncentracji produkcji oraz naprawy części zamiennych.
Specjalizacja w zakresie produkcji tych części jest kontynuowana obecnie w następujących kierunkach:
-specjalizacji produkcji części w ZNTK wynikającej ze specjalizacji napraw pojazdów,
- specjalizacji produkcji części w ramach koncentracji w określonych ZNTK,
- specjalizacji produkcji części w wydzielonych zakładach produkujących części zamienne dla użytkowników pojazdów wg określonych normatywów.
Taki układ specjalizacji pozwoli na rozwiązanie podstawowych problemów zaopatrzenia w części zamienne zarówno PKP, jak i ZNTK.
Wydzielenie zakładów do produkcji części zamiennych, w ramach prowadzonej przez Zjednoczenie ZNTK działalności w zakresie specjalizacji i .koncentracji napraw pojazdów szynowych, pozwoliło na zwiększenie zdolności produkcyjnych zakładów naprawczych.

Technologiczne zapasy części, zamiennych i zespołów rotacyjnych

Naprawa pojazdów systemem potokowo-tak-towym — z wymianą części, podzespołów i zespołów — wymaga przygotowania odpowiednich ich zapasów. Podstawowym celem wprowadzania zespołów rotacyjnych jest znaczne skrócenie czasu postoju pojazdu w naprawie, jak również poprawa sprawności pojazdów w eksploatacji.
Obecna sytuacja w zakresie napraw pojazdów, a szczególnie rzeczywisty czas postoju w naprawie, pozwala na sprecyzowanie następujących stwierdzeń:
- naprawa wielu podzespołów i. zespołów trwa dłużej niż naprawa nadwozia,
- postój całkowity w naprawie składa się z postojów cząstkowych; znaczną część postoju całkowitego w naprawie stanowią postoje martwe, tzn. okresy oczekiwania na wmontowanie podzespołów będących w naprawie,
- istnieje możliwość znacznego skrócenia czasu postoju pojazdu w naprawie dzięki skróceniu cyklu naprawczego podzespołów i zespołów, a gdy jest to niemożliwe — przez zwiększenie liczby podzespołów w naprawie bądź zakup lub wyprodukowanie dodatkowych zespołów, które stanowią rezerwę uczestniczącą w rotacji.
Rezerwa obiegowa w poszczególnych zakładach jest korygowana w stosunku do rocznych zadań produkcyjnych, gdyż z ustaleniem optymalnego postoju w naprawie wiąże się ściśle analityczne obliczenie rezerwy obiegowej części i podzespołów niezbędnych do zrealizowania naprawy.
Poza liczbą serii i typów pojazdów szynowych bardzo istotne znaczenie dla części ma pochodzenie, wiek pojazdu, a także jego liczba w poszczególnych grupach.
Zasadniczym celem działania jest opracowanie unifikacji szybko zużywających się Części oraz części importowanych. Spodziewane wyniki to: zmniejszenie ilościowe i wartościowe zapasów, jak również obniżenie pracochłonności napraw oraz postojów pojazdu w naprawie.

Zagadnienia ekonomiczne

Zagadnienie skrócenia postoju pojazdu w na-.prawie nie sprowadza się tylko do rozwiązania zagadnień technicznych. Przy obecnym stanie rozwoju techniki i organizacji metod produkcji, konieczne staje się uwzględnienie przesłanek ekonomicznych przy ustalaniu właściwych postojów w naprawie. Skrócenie postoju pojazdu w naprawie przynosi konkretne korzyści polegające między innymi na:
- zwiększeniu wydajności pracy pojazdów, co umożliwia wykonanie zwiększonych zadań przewozowych bez konieczności zakupu nowych jednostek,
- zwiększeniu zdolności naprawczej zakładów bez tworzenia nowych stanowisk naprawczych.
Te wymierne korzyści są związane jednak z pewnymi początkowymi kosztami, których wartość jest zależna od osiąganego wskaźnika postoju. W dążeniu do minimalizacji postoju w naprawie pojazdów nie można dopuścić, aby nakłady poniesione w celu osiągnięcia określonego wskaźnika postoju przewyższały planowane wyniki.